Atatürk’ün 1 Numaralı Ortağı Olduğu Tarım Kredi Kooperatifleri

1863 yılında, o günün Osmanlı bugünün ise Sırbistan toprağı olan Niş Şehri’nin Pirot Kasabasında, Niş Valisi Mithat Paşa’nın fikriyle Memleket Sandıkları kuruldu. Memleket Sandıkları devlete ait boş arazilerin, halka imece yoluyla ektirilmesi ve hasadının yaptırılması sonucu elde edilen gelirin bir sandıkta toplanması fikri üzerine oluşturulmuştu. Bu şekilde atıl topraklardan elde edilen gelir, yine çiftçiye kredi olarak verilecekti. Bu basit, ama iş görür proje 1883 yılında Menafi Sandıklarına, ardından da 1888 yılında hepimizin bildiği Ziraat Bankası’na dönüştü. Tarım Kredi Kooperatifleri de Ziraat Bankasının bünyesinde bir kurum iken, 1970’lerde çıkan bir kanun ile özerk hale getirildi. Ve kökleri 1863’te ki Mithat Paşa’nın kurduğu Memleket Sandıklarına dayanan Türkiye’nin en büyük tarım kooperatifi olan Tarım Kredi Kooperatifleri böylelikle kuruldu.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Kooperatif Kurması

Cumhuriyet’in kurulması on üç yıl süren savaşlardan sonra olmuştu. Trablusgarp, Balkan, Birinci Dünya Savaşı ve İstiklal Savaşı ile kaynaklarını tüketmiş, sermayeye muhtaç, tarımsal üretimi ilkel araçlarla devam ettiren bir ülke kalmıştı. Burada tarımın devam etmesi için araç-gereç, tohum, hayvanlar için yem gibi girdilere; bunların çiftçi tarafından alınması için ise tarımsal kredilere ihtiyaç vardı. Mustafa Kemal Paşa bu yüzden tarımsal kökenli kooperatifçiliğe büyük önem veriyordu. Ülkenin tarımsal sorunlarını dayanışmanın, birlikteliğin ön planda olduğu kooperatifler ile çözülebileceğini düşünüyordu.

Mustafa Kemal Paşa, tarımda kooperatifçiliğinin yayılması için 1936 yılında Mersin Silifke Tekir Çiftliğinde çevre köylerden otuz altı çiftçi ile birlikte Tekir Çiftliği Tarım Kredi Kooperatifini kurdu. Atatürk’ün Kooperatifçiliği halka tanıtmak amacıyla bir numaralı ortağı olduğu Tarım Kredi Kooperatifinin kuruluş dilekçesi şu şekildeydi:

Silifke Ziraat Bankasına, Merkezi Tekir Çiftliği olmak ve Arkarası, Persenti, Avşar, Karadereli, Tekir, Tekirkoyuncu, Türkmenli, Türkmenaşağı, Tozara köylerini de ihtiva etmek üzere mıntıkanızda 2836 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri Kanununa uygun bir tarım kredi kooperatifi kurmak istiyoruz.

Dileğimiz Bankanızca da muvafık görüldüğü takdirde, imzalanmak üzere 6 nüsha ana mukavelenamenin Ekonomi Bakanlığınca tasdik ve noterlikçe tescil muamelelerinin ifası için gereğinin yapılmasını dileriz.

Zamanının Maliye Bakanı Celal Bayar’da kooperatif kurma girişiminden dolayı Mustafa Kemal Atatürk’e bir kutlama telgrafı çekmişti ve Atatürk bu telgrafa aşağıdaki cevabı verdi:

Tarım kredi kooperatiflerinin ilki olan Tekir kooperatifinin muamelelerinin bittiğini sevinerek öğrendim. Bu kooperatife 1 numaralı üye olarak bulunmamı muhabbetle yadetmenize teşekkür ederim. Tarım Kredi Kooperatiflerinin bütün yurdu kaplamasını başarı ve gayretlerinizden bekliyoruz.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Tekir Çiftliğinde kurulan kooperatifin bir numaralı ortağıydı. Böylece kooperatifçiliğin gelişmesi, halka tanıtılması için önemli bir adım atılmış oluyordu. Bugün ise tüm Türkiye’de 1600’ün üzerinde Tarım Kredi Kooperatifi şubesi bulunmakta… Bu kooperatifler 800.000’e yakın ortağa sahip durumda… 

Bugün Tarım Kredi Kooperatifleri Ne İşe Yarar?

Kooperatif; dayanışma, birliktelik, karşılıklı yardım anlayışıyla ilgilidir. Temelinde imece düşüncesi bulunan, birlikte daha güçlü olunacağına vurgu yapan bir sistemdir. Peki Tarım Kredi Kooperatiflerinin altında yatan temel düşüncenin imece fikri olduğu, gerçek anlamda sahiplerinin çiftçiler olduğu bir kurum olarak düşünebilir miyiz?

Tarım Kredi Kooperatifleri Türkiye’nin en köklü kurumlarından biridir. Büyük çoğunluğu kırsaldaki küçük köylerde kurulmuş 1600’ün üzerinde kooperatife ve 200’e yakın hizmet bürosuna sahiptir. 800.000’e yakın çiftçilik yapan ortağı vardır. Gübre ve hayvan yemi piyasasında Türkiye’deki en büyük üretici, dağıtıcı ve satıcı durumundadır. Ayrıca 2022 yılına kadar 500 market açarak, üreticiden tüketiciye bir köprü vazifesi görecek bir projeden bahsedilmektedir. Böylece çiftçinin tarladaki ürününün karını tüccarların elinden alıp, tüketiciye ve üretici çiftçiye daha karlı bir alışveriş imkanı oluşturmayı amaçlamaktadır.

Ayrıca Tarım Kredi Kooperatiflerinin yine sigortacılıkta önemli bir paya sahiptir. Tarımsal sigortalarda, Ziraat Bankasından sonra en büyük pay Tarım Kredi Kooperatifler’indedir. Ayrıca son yıllarda sigortacılık faaliyetlerine de başlamıştır.

Yani sonuç olarak Tarım Kredi Kooperatifleri Türkiye’de tarımın sürekliliği açısından en önemli kurumdur demek yanlış olmasa gerektir.