Balta Limanı Antlaşması Nedir? Önemi, Özellikleri

Balta Limanı Antlaşmasını anlamak için önce zamanın şartları içerisinde Osmanlı Devleti’nin ve Avrupa’nın durumunun bilinmesi gerekir. 18.yy’da Osmanlı ekonomisi tarıma dayalıydı ve sanayi olarak küçük atölyeler ve el tezgahlarına sahipti. Avrupa’da ise bilim-teknik alanındaki gelişmeler ve coğrafi keşiflerle artan sermaye birikiminin oluşması sonucu sanayi devrimi yaşanmaya başlanmıştı. İngiltere 1800’lerde Napolyon Fransa’sını yenmiş ve erken sanayileşmiş bir süper güç olarak dünya pazarında rakipsiz bir haldeydi. Avrupa ülkeleri korumacı önlemlerle İngiliz malının kendi pazarlarına girmesini sınırlayarak kendi üreticisini korurken, Osmanlı Devleti daha 1838 gibi çok erken bir tarihte Balta Limanı Anlaşması ile ticaretin sınırlarını kaldırıp, kendi pazarını İngiliz sanayisinin mallarına açmıştı. Böylece Balta Limanı Antlaşması Osmanlı Devletinin ekonomik olarak çöküşünü başlatmıştı.

Balta Limanı Antlaşması Önemi

Balta Limanı Antlaşmasının İngiltere’ye sağladığı ticari kolaylıklar, zamanla diğer Avrupalı devletlere de tanındı. Böylece Osmanlı Avrupa’nın açık pazarı haline geldi. Avrupa’nın ucuz malları çok az bir vergiyle Osmanlı pazarına giriyordu. Bu mallar karşısında rekabet edemeyen Osmanlıdaki var olan sanayi, yani küçük el tezgahları ve atölyeler kapanmaya başladı. Balta Limanı Anlaşmasının önemi bu noktada başlıyordu. Çünkü bu durum Osmanlıyı yarı sömürge haline getirecek, Osmanlı sanayinin gelişmesine engel olacaktı.

Giderek kötüleşen Osmanlı Ekonomi kısa zamanda iflasa doğru ilk sinyalleri vermeye başlayacaktı. Balta Limanı Antlaşmasından sadece 16 sene sonra, 1854’de Avrupa’dan ilk dış borç alındı. İlk dış borçtan 27 sene sonra 1881’de Osmanlı Devleti iflasını açıkladı. Bir çıkar yol bulmak Düveli Muazzama’ya düşecekti. Devletin geliri olan vergilerin önemli bir kısmının Düyun-u Umumiye tarafından toplanılmasına karar verildi. Peki ekonomik çöküşün ilk adımı sayılabilecek Balta Limanı antlaşması neden imzalandı?

Balta Limanı Antlaşması Neden İmzalandı

1830’lu yıllarda Osmanlı’nın en büyük problemi Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşaydı. Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Rum isyanı zamanında Girit ve Mora valiliklerinin kendisine verilmesi şartıyla isyanı bastırdı. Ancak yapılan barış sonucu Mora söz verildiği üzere Kavalalı’ya değil Yunanistan’a verilecekti. Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Mora yerine Osmanlı Sultanından Suriye Valiliği’ni istediyse de padişah bunu kabul etmedi. Bunun üzerine Mısır’dan sefere çıkan Kavalalı’nın oğlu İbrahim Paşa komutasındaki kuvvetler Osmanlı Ordusunu bozguna uğrattı. Mısır kuvvetleri Anadolu’nun büyük kısmına hakim oldu. Kütahya’da, İstanbul’a bir haftalık yürüyüş mesafesinde Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın ordusu devletin varlığına büyük bir tehdit oluşturuyordu.

Osmanlı bu tehdidi Rusya ve İngiltere’den aldığı destekle engelleyecekti. Ancak İngiltere ve Rusya’dan alınan bu desteğin iki sonucu oldu. İşte bu sonuçlardan biri İngiltere’ye ticari imtiyaz sağlayan, mallarını Osmanlı topraklarında vergisiz satmalarını sağlayan Balta Limanı Antlaşmasıdır. Ruslar’a verilen imtiyaz ise Hünkar İskelesi Antlaşması olmuştu.

Kavalalı Mehmet Ali Paşa

             Kavalalı Mehmet Ali Paşa

KAVALALI MEHMET ALİ PAŞA

Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Napolyon Fransa’sının Mısır’ı işgali sırasında sıradan bir Osmanlı askeriyken, yeteneği, zekası ve talihi sayesinde Mısır Valiliği’ne kadar yükselmiş biridir. Okuma yazma bilmediği, Arnavutça’dan başka dil de konuşmadığı söylenir. Ancak 42 yıllık hakimiyetinde Avrupa’dan hocalar getirmiş, Avrupa’ya öğrenciler göndermiş, tercüme büroları açmış, orduyu modernize etmiş, sulama kanalları yaparak tarımı arttırmış, askeri ihtiyaçlar için fabrikalar kurdurmuş… Yani Kavalalı Mehmet Ali Paşa Mısırı her bakımdan kalkındırmıştır. Bu yüzden Kavalalı, batılı tarzda modernleşmeyi başarıyla uygulayan ilk Müslüman devlet adamı olarak tarihe geçmiştir.

Mısırın gördüğü en güçlü hükümdarlardan biri olan Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Mısır’ı Osmanlı’dan ayırarak kendi hanedanlığını kurmuş ve 1952 yılındaki Nasır’ın isyanına kadar Mısır’da yönetimi bu hanedanlık sağlamıştır.

Kavalalı Mehmet Ali Paşa Kimdir? (Vikipedia)

Osmanlı Neden Yıkıldı? Denge Politikası Nedir?