Botanik Bilimi Nedir ? | Botaniğin Tarihçesi ve Öncüleri

Botanik Bilimi Nedir ?

Botanik, bitkiler üzerinde araştırmalarda bulunan bilim dalıdır. Bir diğer deyişle bitki bilimdir. Botanik bilimi, tüm canlı varlıkları inceleyen biyolojinin bir dalıdır. Çok geniş bir alana yayılan botanik bilimi kendi içerisinde alt dallara ayrılmaktadır.

  • Bitki Morfolojisi ve Anatomisi

Her iki bilim dalı da bitkilerin yapısını inceler. Morfoloji bitkilerin dış biçimini, anatomi ise iç yapısını     incelemektedir.

  • Bitki Fizyolojisi

Bitki organlarının kimyasal ve fiziksel görevlerini inceler.

  • Taksonomik ( Sistematik ) Botanik

Bitki türlerinin sınıflandırılması ve  isimlendirilmesi ile ilgilenen bilim dalıdır. Diğer botanik kollarının temelini meydana getirmektedir.

  • Bitkisel Sitoloji

Bitki hücrelerinin içerisinde meydana gelen olayları inceleyen bir alandır.

  • Bitkisel Genetik

Hücre içerisindeki kromozom ve genleri inceler. Bitkisel karakterlerin bir nesilden diğer nesillere nasıl aktarıldığı konusu ile ilgilenir. Bitki üzerinde kontrollü üretme deneyleri yapılarak bitkilerin gelişmeleri ortaya çıkarılmaktadır.

  • Paleobotaniğe

Bitkilerin jeolojik çağlar boyunca gelişimiyle ilgilenen ve bitki fosilleri üzerinde çalışan bir daldır.

  • Agrostoloji

Otsu bitkiler üzerinde çalışan botanik dalıdır.

  • Briyoloji

Kara yosunları üzerinde çalışmalar yapan bilim dalıdır.

  • Etnobotanik

Etnobotanik insan topluluklarındaki bitki-insan ilişkilerini inceleyen bir alandır. Bu terim ilk kez  1895 yılında, John W. Harshberger tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Harshberger, The Purposes of Etnobotany adlı eserinde ilk kez kullanmıştır.

  • Bitki Histolojisi

Hücrelerin oluşturdukları dokuların yapılarını ve özelliklerini inceler.

Botaniğin Tarihçesi

Botanik ile ilgili, bilimsel olarak ilk çalışmalar, Eski Yunanlılar tarafından başlatılmıştır. Aristoteles’ in bitkiler ve hayvanlar üzerinde incelemelerde bulunduğu düşünülmektedir. Fakat bu çalışmaları günümüze kadar gelememiştir. Aristoteles’ in öğrencisi Theophrastos, MÖ 300 yıllarında bitki sınıfları ile ilgili denemeler yazarak bitkileri insanlara anlatmaya çalışmıştır. Historia Plantarum ( Bitkiler Tarihi ) adlı eseri günümüze kadar gelmiştir. Bu eserinde 455 bitki türüne ait bilgiler mevcuttur.

Historia Plantarum

Romalı yazar Gaius Plinius ( MS 23 – 79 ) Doğal Bilimler Tarihi adlı kitabında botanik ile ilgili konulara büyük yer vermiştir. Dioscorides adındaki bir hekim 600 tür bitkiyi adlandırarak bu bitkilerin hekimler tarafından kullanılabileceğini ileri sürmüştür. Ayrıca ilk defa botanik terimini kullanmıştır.

Dioscorides

1623 yılında Gaspard Bauhin, 6000′ e yakın bitkiden bahsettiği Pinax Theatri Botanici adlı kitabını yayınlar. İngiliz bilgini John Ray ( 1627 – 1705 ) çiçekli bitkileri tek çenekli ve iki çenekli olarak iki büyük gruba ayırmıştır. Fakat bu dönemde genel bir isimlendirme yapılmadığından dolayı herkes, bitkileri kendi konuştuğu dile göre adlandırıyordu. 18. yüzyılda dünyaya gelen İsveçli Carl Linnaeus tüm hayatı boyunca bitkiler ve hayvanlarla ilgili araştırmalar yapmıştır. Günümüzde biyolojide kullanılan isimlendirme ve sınıflandırma sistemi onun buluşudur. Linnaeus sınıflandırması çiçeklerin yapılışına, özellikle erkeklik ve dişilik organlarının sayısına dayanmaktadır. Linnaeus’ un 1937 yılında yayınlanan Genera Plantarum ( Bitki Cinsleri ) adlı kitabı, sistematik botanik alanında önemli bir yere sahiptir.

Genera Plantarum

Botanikte Kalıtım

Bitkiler üredikleri zaman kendilerine benzeyen türler meydana getiriler. Bu benzerlik kalıtım yolu ile sağlanmaktadır. Kalıtım ile ilgili deneysel çalışmalar 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra başlamıştır. Bu çalışmaları yapan isimlerin başında Avusturyalı Johann Mendel ve Fransız Naudin gelmektedir. Mendel 1865 – 1869 yılları arasında fasulye ve bezelyeler ile yaptığı deneyler sonucunda kalıtsal karakterlerin eski dölden yeni döle geçmesinde ki esasları net bir şekilde belirtmiştir. Kalıtımın deneysel bir değer kazanmasıyla insanlar, bu prensiplerden yararlanarak bitki türlerini ıslah etme imkanı bularak, istedikleri özellikleri taşıyan daha verimli türler elde etmişlerdir.

 

 

Mendel