Büyük Selçuklu Devleti Tarihi – Kuruluşu, Savaşları ve Kronolojisi

Selçuk Bey Kimdir? – Büyük Selçuklu Devletinin Kuruluşu

Selçuk Bey, Oğuzlar’ın Kınık Boyuna mensup, Orta Asya’nın kuzeyinde yer alan Oğuz-Yabgu Devletinde bir komutandır. Nedeni tam bilinmemekle birlikte; belki taht mücadelesi, belki de Selçuk Bey’in Müslüman olduğu halde Oğuz-Yabgu Devletinin Göktanrı inancını devam ettirmesi yüzünden Selçuk Bey ve Kınık Boyu, İran’a doğru göç etmiştir. Bu göç yarım asır sonra kurulacak olan Büyük Selçuklu Devleti için atılan ilk adımdır.

Selçuk Bey 1009’da öldüğünde yerine oğlu Arslan Bey geçer. Arslan Bey’in Gaznelilerce tutuklanması ve 1032’de ölmesi ile iki kardeş olan Tuğrul ve Çağrı Beyler Gazneliler ile savaşır. 1040 yılında yapılan Dandanakan Savaşında Gazneliler’i yenen Tuğrul ve Çağrı Beyler, Büyük Selçuklu Devletini kurmuş olacaklardır.

Bizans ile İlk Karşılaşma – Pasinler Savaşı

Artık Bizans ile komşu olan Selçuklular, Anadolu’ya keşif hareketlerinde bulunur. Bu durumdan rahatsız olan Bizans, topladığı yerel kuvvetlerle(Gürcü-Ermeni), Türklere karşı savaşır. Pasinler Ovasında 1048 tarihinde gerçekleşen ve Pasinler Savaşı olarak adlandırılacak bu savaş, Bizans İmparatorluğu ile Selçuklular arasında yapılan ilk savaştır. Savaşı Selçuklular kazanır ve Gürcü Kralı esir alınır. Pasinler Savaşının asıl önemi ise Anadolu’ya yapılacak olan keşif hareketlerinin önünü açmasıdır.

1071 – Malazgirt Savaşı

1048’den tam 23 sene sonra Malazgirt’te Anadolu’nun kapıları Türklere açılacaktır. Tuğrul ve Çağrı Beyler öldükten sonra Selçuklu Devletinin başına Sultan Alparslan geçer. Alparslan devletin sınırlarını kısa zamanda genişletecektir. Sadece 9 sene hükümdar olan Sultan Alparslan’ın asıl önemi ise, Türk tarihinin kaderini sonsuza dek değiştirecek olan Malazgirt Zaferini kazanmasıdır. Malazgirt Zaferiyle Anadolu’nun kapıları Türklere açılacaktır.

Malazgirt Savaşı – Sultan Alparslan ve Romen Diyojen

Anadolu’nun Kapılarının Türklere Açılması Ne Demek?

Malazgirt Savaşı ile Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. Bu cümle her ne kadar klişeleşmiş olsa da anlamının ne demek olduğunu hatırlatmakta fayda var. Sultan Alparslan Malazgirt’te sadece bir savaş kazanmamıştır. Bu bir savaştan çok daha büyük bir galibiyettir. Çünkü 1071’de Bizans İmparatorluğu, zamanının en büyük ordusunu, en şekilde giydirerek, mancınıklarla, ağır zırhlarla Malazgirt’e getirmiştir. 200.000 kişilik bu devasa ordu, Sultan Alparslan’ın komutasındaki 54.000 atlı ile imha edilmiştir. Burada önemli olan imha edilmek kavramıdır. Çünkü ordusu imha edilen Bizans’ın, Anadoluyu koruyacak bir kabiliyeti kalmamıştır. Bu yüzden Bizans Ordusunun tamamıyla imha edilmesi Anadolu’nun kapılarının Türklere açılması demektir. Artık mukavemet edecek bir güç kalmadığından, Sultan Alparslan komutanlarına Anadolu’nun fethi için emir verir. Bundan sonra Anadolu’da küçük Türk Devletleri yahut Beylikleri kurulmaya başlanmıştır.

Hasan Sabbah ve Haşhaşiler

Selçuklu Devleti, Sultan Alparslan’dan sonra Melikşah döneminde en parlak dönemini yaşamaktadır. Büyük Türk Devlet Adamı Nizamülmülk de Melikşah’ın veziridir. Artık Selçuklu ülkesinde her yanda medreseler açılmış, kervansaraylar yapılmış, zenginlik artmaya başlamıştır.

Lakin dünya tarihinin ilk teröristi kabul edilen Hasan Sabbah da bu dönemde Selçuklu ülkesinde yaşamıştır. Önce Vezir Nizamülmülk fedailerce, sonra da Sultan Melikşah zehirlenerek, Hasan Sabbah’ın suikastına uğramıştır. Kendilerine Batıniler yada Haşhaşiler denilen bu topluluk, Hasan Sabbah öldükten sonra da devam etmiş, ancak İlhanlı Hükümdarı Hülagu Han’ın Alamut Kalesini yıkması ve bütün Haşhaşiler’i öldürmesi sonucu yok olmuştur.

Büyük Selçuklu Devletinin Yıkılması

Büyük Selçuklu Devleti ise Melikşah’ın ölümünden sonra giderek zayıflar ve parçalanma sürecine girer. Devleti yok edecek son saldırı Moğol kökenli Karahitaylılar’dan gelir. 1141 tarihinde Katvan Çölü’nde yapılan savaşta, Sultan Sencer Komutasında ve düşmanından üstün gözüken Selçuklu Ordusu, Karahitaylılar‘a yenilir. Sultan Sencer bir daha tahta çıkamaz ve Maveraünnehir’i kaybeden Büyük Selçuklu Devleti kısa bir zaman sonra iç karışıklıklar yüzünden yıkılacaktır.

Bir asır kadar yaşayabilen Büyük Selçuklu Devleti yıkılsa da, Malazgirt Zaferinden sonra 1075 yılında kurulan Anadolu Selçuklu Devleti güçlenerek yaşamını devam ettirecektir. Bugün’ün, dün’ün devamı olduğu gibi; Türkiye Cumhuriyeti’de Osmanlı’nın, Osmanlı Anadolu Selçuklularının, Anadolu Selçukluları da Büyük Selçukluların devamıdır.

Kronolojik Olarak Büyük Selçuklu Tarihi:

1040: Tuğrul ve Çağrı Beyler, Dandanakan Savaşında Gazneliler’i yenerek Büyük Selçuklu Devletini kurdular.

1048: Bizans ile olan ilk savaş, Pasinler ovasında gerçekleşti. Bu savaşın kazanılması ile Anadolu’ya keşif hareketlerine başlandı.

1067-1072: Sultan Alparslan Dönemi

1071: Bizans Ordusunun imha edildiği Malazgirt Zaferi ile Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı.

1072-1092: Büyük Selçuklu Devletine en parlak zamanı yaşatacak Melikşah Dönemi

1092: Melikşah, Hasan Sabbah’ın başında bulunduğu Haşhaşiler tarafından zehirlenerek öldürüldü. Büyük Selçuklu Devleti Melikşah’tan sonra dağılma sürecine girdi.

1141: Katvan çölünde Moğol kökenli Karahitaylılar ile yapılan savaşı kaybeden Selçuklular bir daha toparlanamadı ve yıkılış sürecine girdi.