Danıştay Nedir? Danıştay’ın Kuruluş Tarihi ve Hikayesi

Danıştay Nedir? Danıştay’ın Kuruluşu

Danıştay, hepimizin adını duyduğu ama pek de merak etmediği bir devlet kurumu. Günümüzün hukuk devletinde önemli bir yere sahip bulunan danıştayın, nasıl bir tecrübe ile ortaya çıktığını, ilginç tarihsel kökenini inceledik.

Hukuk Devletinin Ortaya Çıkması

Danıştay, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. O zaman önce kısaca hukuk devletine giden yolu özetleyelim.

1. Mülk-Devlet Anlayışı:

Önce Mülk-Devlet anlayışı vardır. Tüm topraklar kralın yada padişahın mülkü sayılmaktadır. Ülke padişahın kocaman bir çiftliği durumundadır.

2. Polis Devlet Anlayışı

Mülk-Devlet anlayışından sonra polis devlet anlayışı ortaya çıkar. Kamu düzeni için her türlü şiddete başvurabilen devlet, yaptıklarından dolayı yargılanamaz.

3. Hazine Teorisi

Devletin yaptıklarından zarar gören insanların, zararlarını tazmin etmesi için devlete başvurması ve devletin yaptığı zararlardan ötürü halkına tazminat vermesi ile oluşur. Bu durum kraldan ayrı bir devlet hazinesi, bütçesi oluşmasını sağlar.

4. Hukuk Devleti Teorisi

Hazine teorisiyle kral’dan ayrı bir devlet hazinesi kavramı oluşmuştur. Bundan sonra vatandaşların ve devletin arasındaki ilişkiyi düzenlemek adına anayasalar, yasalar, kanunlar çıkar. Artık vatandaş ve devlet arasındaki her ilişki hukuka dayandırılır. Böylece Hukuk Devleti Teorisine geçilmiş olur.

Danıştay Nedir?

Hukuk devleti olmanın en temel sorunlarından birisi de devlet ile vatandaş arasındaki ilişkileri düzenlemektir. Danıştay bugün tüm dünyada devlet ile vatandaşlar arasındaki ilişkileri düzenleyen üst mahkeme, yani son karar vericidir. Ancak bu hale gelmesi uzun yıllar alan bir süreç ile tecrübe edilerek olmuştur.

Danıştay’ın Tarihi

Danıştayı dünya hukuk sistemine dahil edecek olanlar Fransız Hukukçular’dır. Danıştayın tarihi de Fransa’daki ünlü 1789 ihtilali ile başlar.

İhtilal sonrasında çıkan kanunlarla artık devlete, yani devletin herhangi bir idari kurumuna dava açmak yasaklanmıştır. Bir valiye yada bir tapu memuruna artık dava açılamaz. Devlet idaresi ile vatandaş arasındaki problemi, idarenin kendisinin çözeceği öngörülür. Ama bu durum, hukuktaki kimse kendi davasında hakim olamaz ilkesiyle çelişir. Adalete uygun olmadığı gerekçesi ile eleştiriler alan bu duruma karşı 1799’da vatandaşlar ile devlet idaresi kurumları arasındaki davalara bakmak üzere Fransız Devlet Şurası – Danıştay’ı kurulur.

Fransız Danıştay’ı, ilk kurulduğunda davalar hakkında karar verme yetkisine sahip değildir. Sadece vatandaş ve devlet arasındaki davaya bir karar taslağı oluşturup, bunu devlet başkanına verir. Devlet başkanı da bu kararı isterse onaylar isterse onaylamaz. Böylece karar verici yine devlet olur.

Ancak yavaşça gelişen evrimsel süreç sonucu ihtilalden 100 sene sonra, 1889’da alınan karar ile danıştayın, idari davaların yegane yargısı olduğuna karar verilir. Vatandaşların, devleti devlete şikayet etme çelişkisine karşı en önemli adım atılmış olur.

Danıştay Web Sitesi

Devlet Nedir? – Devletin Kökenine Dair 6 Teori