Dolar Ülke Ekonomisinde Ne Kadar Etkilidir ?

Üretimin Cari Açığa Etkisi

Ülke ekonomisi son yıllarda çok kırılgan bir ekonomiye dönüştü. Bunun en önemli nedenlerinden biri büyümeyi üretim ile değil tüketim üzerinden gerçekleştirmeye çalışmaktır. Üretmeden tüketmenin sonucu olarak cari açık artmaktadır.

Yılda yaklaşık olarak 60 – 70 milyar dolar cari açığı karşılamak yeni borçlanmayı gerektirmektedir. Doların dünyada bol olduğu dönemde borç bulmak kolay ve maliyeti daha az fakat son yıllarda FED faizleri arttırması, buna ek olarak ülkenin risk algısının yükselmesi borçlanmayı zorlaştırmıştır. 2018′ in ikinci yarısında iki defa daha faiz artışına gideceğini açıklayan FED, bunun yanında ABD ile yaşanan siyasi sorunlar TL‘ nin Dolar karşısında değer kaybına neden oluyor.

Siyasi Sorunların Ekonomiye Olumsuz Etkileri

Papaz sorununun çözülememesi, İran ambargosunun başlaması ve ABD ‘ nin  ambargoyu desteklemeyen ülkelerin ABD ile sıkıntı yaşayacağını açıklaması, Rusya ile yapılan S – 400 füze anlaşmasından dolayı ABD ‘ nin tepkisi, ülke ekonomisine olumsuz yansımaktadır.

Türkiye ekonomik yapısal reformları yapmalı, cari açığı düşürmeli ve üretim ekonomisine geçmelidir. 2018 ‘ in ikinci yarısı ve 2019 yılı maalesef çok zor geçecektir. Doğalgaz ihtiyacımızın  % 15’ ini aldığımız ve petrol ithal ettiğimiz İran’ a kasım ayının başında başlayacak olan petrol ve doğalgaz ambargosu da ekonomimizi çok olumsuz etkileyebilir.

Dalgalı Kur ve Sabit Kur

Türk ekonomisi 2001 krizinden sonra hepimizin bildiği gibi dalgalı kur sistemine geçmişti. Dalgalı kur sistemi ekonomisi güçlü ülkelere yararlı bir sistem olabilirken, bizim gibi ekonomisi kırılgan ülkelerde genelde büyük sorunlar yaratabilmektedir. Sıcak paranın bol olduğu zaman, ülkeyi borçlandırıp sonra da sıcak parayı kısarak ekonomik darboğazlara girmesine neden olur.

Dalgalı kur sistemi olduğu için dolar aşırı yükselerek lira değer kaybederek enflasyonun ve faizlerin yükselmesine sebep olur. Bu durum ekonomide kaos yaratır. Kaos artınca dış borç ödemeleri zorlaşır o da ülke risk primini arttırır dışarıdan borç bulmak zora girince yatırımlar durur. Dışarıdan yeni yatırımımın gelmemesi doğrudan üretimi ve istihdamı olumsuz etkiler. Böyle olunca işsizlik artar, hayat pahalılığı artar, halk fakirleşir.

2001 Krizi ve Dolar

2001 krizine sabit kur sistemi nedeni ile bir gecede doların 68 kuruştan 1.80’ e yükselmesiyle girdik. Dalgalı kur sisteminde krize, sabit kurda ki gibi direkt olarak değil, yavaş yavaş gidilmektedir.

Ekonomi yönetimi eylül ayının başında orta vade programı açıklayacağını duyurdu fakat bu çok geç olabilir. Kısa vadede mutlaka piyasalara merkez bankası müdahale etmelidir. Piyasaya doğrudan doğrudan dolar süremez çünkü elinde yeterli rezerv yok, 6 ağustos da bankaların merkezde tutmakta zorunlu opsiyonlarını 5 puan düşürerek  bankalara 2.2 milyar dolar nakit sağlaması işe yaramadı. Merkez bankasının yapabileceği tek şey kaldı faiz artışı.