Paleontoloji ve Fosil Nedir ? Fosil Nasıl Oluşur ?

Paleontoloji Nedir ?

Paleontoloji yeryüzünde jeolojik çağlar boyunca yaşamış olan ve ancak taşılları yani fosilleri yardımıyla tanınabilen canlıların incelenmesiyle uğraşan bilim dalıdır. Paleontoloji birçok bilim dalıyla yakından ilgilidir, bunların başında botanik (bitki bilim). zooloji (hayvan bilimi), jeoloji gelmektedir. Eski insanlar paleontoloji alanında çalışmalarda bulunmuşlardır, fakat bu çalışmalar koleksiyonculuktan ileri gitmemiştir. Paleontoloji biliminin, bilim durumuna gelebilmesi ancak 18. yüzyılda gerçekleşmiştir.

Paleontolojinin Amacı Nedir ?

Tarih öncesi çağlarda yaşamış canlı varlıkların incelenmesinde iki amaç vardır;

Biyolojik Amaç :

Canlı varlık topluluklarının tarihini araştırmak, yeryüzünde hayatın başlangıcını ve jeolojik çağlar boyunca gelişim ve evrimini ortaya koymak.

Jeolojik Amaç :

Yerkürenin tarihini incelemek yani jeolojik olayların birbirini izleme sırasını ( katmanlar paleontolojisi ), taşıllı ortamların evrimini ve taşılların yeryüzündeki coğrafi dağılımını ortaya çıkarmaktır.

Genel olarak paleontolojinin amacı, hayvanlar ve bitkisel organizmaların kökeni problemi ve bu organizmaların milyonlarca yıl boyunca uğradığı değişimleri ortaya çıkarmak ve incelemektir.

Fosil ( Taşıl ) Nedir ?

Jeolojik oluşumlar boyunca bozulmadan, çürümeye uğramadan kalmış ve taşlaşmış ölü varlık kalıntıları veya bunların izlerine fosil denilmektedir. Fosiller paleontoloji biliminin araştırmalarının temel aracıdır. Fosiller yardımıyla milyonlarca yıl öncesine ait hayvan ve bitkilerin tüm gelişmeleri gözlenebilmektedir.

Latince köküne göre fossilis = topraktan çıkarılmış anlamına gelmektedir. Eski dönemlerde yaşamış canlılara ait her kalıntı fosil olarak değerlendirilir. Bu bağlamda, fosillerin sadece iskelet olmasına gerek yoktur. Yumuşak bir toprak üzerine çıkmış bir ayak izi, kanat veya kafanın kalıbı, yumuşakçaların sürünürken bıraktığı izler veya killi toprak içinde oyulmuş hayvan kovukları ve bunun gibi birçok örnek fosil olarak değerlendirilir.

Fosiller Nasıl Meydana Gelir ?

Bir canlı varlık çeşitli biçimlerde fosilleşir.

Gömülme

En basit taşıllaşma oluşumudur. Kemikler veya deniz kabukları zamanla lığlı ( alüvyon ) topraklar tarafından örtülür. Bu alüvyonlar akarsu veya deniz kıyılarında olabilir. Böyle gömülmüş olarak bulunan fosiller de bozulma oranı çok düşüktür.

Kapanma veya İnklüzyon

Reçine salgılayan ağaçların üzerinde dolaşan böcek, örümcek, kertenkele gibi küçük canlıların bu reçineye yapışıp kalması ve reçine içinde taşlaşmasıyla oluşur. Bu oluşumlar baltık kehribarı denilen taşlaşmış reçineleri meydana getirmiştir içerilerinde var olan hayvanlar ise fosil olarak ortaya çıkarılmıştır.

Taşlaşma

Fosilleşmenin en klasik oluşumudur. Birçok hayvanın vücudu gömülmeye uğrarken bunların kas, deri gibi yumuşak bölümleri çürümeye ve dağılmaya başlar. İskelet ise daha sert maddelerden, minerallerden meydana gelmiş olduğundan çözünmeye uğramaz. Bu sırada hayvanın yapısı yavaş yavaş, molekül molekül değişmeye koyulur. İskeletteki su moleküllerinin yerini silisyum, kireç, tebeşir gibi mineraller alır. İskeletin veya bitkinin gövdesinin kimyasal bileşimi de değişmiş olur. Ama bu değişim o kadar uzun sürer ki hayvanın veya bitkinin dış görünüşü, hatta hücrenin fiziksel yapısı bile olduğu gibi kalır.

Kalıplaşma

Genellikle hayvan ve bitki organizmalarına rastlamak çok zordur. Toprak katmanları üzerinde kalıpları bulunmaktadır. Bu kalıpların içine minerallerin dolmasıyla ortaya kalıplaşmış fosil çıkar.

Kabuklaşma

Mineraller yönünden pek zengin olan sular, taşıdıkları bu mineralleri hayvansal veya bitkisel organizmaların kalıntıları üzerine yığarlar. Böylece bu kalıntılar mineral kayaçlar üzerine arasına gömülünce etrafları kabuk bağlar. Minerallerden başka bir şey olmayan bu sert kılıf organizmaların çağlar boyunca hiç bozulmadan saklı kalmasını sağlar.

Kömürleşme

Jeolojik oluşumlar boyunca sıkışmış olan toprak katmanları arasında kalan ağaç gövdelerinden meydana gelir. Bu gövdeler alüvyonlu yerler altında kefenlenerek toprak altı bakterilerinin etkisine uğrarlar. Bu etki bir çeşit mayalanmadır. Mayalanma sırasında ağaç gövdesinin içindeki bütün kimyasal bileşikler çözülmeye uğrarlar, ancak karbon hiçbir değişmeye uğramadan kalır ve karbonlu bir fosil meydana gelir.