Tekerleğin İcadı – Nerede ve Ne Zaman İcat Edildi

Tekerleğin İcadı Ne Zaman?

İnsanlık tarihinde çok önemli olan bir çok icat vardır. Fakat bunlardan, ilk sıraları muhakkak ateş, tekerlek ve yazı alır. Bu icadların birbirinden farklı dönemlerde ortaya çıktığı bilinmektedir. Ateşin en azından 1,5 milyon yıldır var olduğu bilinirken, yazı ( MÖ 3500 – 4000 ) ve tekerlek ortalama 5000 yıldır insanlık tarafından bilinmektedir.Tekerleğin bulunması.

Tekerleğin bulunması, Tekerleğin İcadı Ne Zaman?

Uygarlığın gelişmesinde tekerlekli ulaşımın etkisi çok büyüktür, bu yüzden tekerlekten yararlanma düzeyi saptanarak o toplumun gerçekleştirdiği ilerleme tahmin edilebilir. Bu durumdan yola çıkılarak, tekerlekten faydalanamayan toplumun uygar dünyaya yetişemediği sonucuna varılabilir.

Tekerlek icat edilmeden önce ağır nesneler, kızaklar üzerinde taşınıyordu. Tahta platformdan oluşan bu kızakaların hareketini kolaylaştırmak için kızakların alt kısımlarına silindir şeklinde çubuklar yerleştiriliyordu. Mezopotamya’ da ortaya çıktığı düşünülen tekerleğin bu çubuklardan esinlenilerek keşfedildiği tahmin edilmektedir. Keşfinden kısa sürü sonra Avrupa’ ya yayıldığı düşünülen tekerlek ilk olarak, ya tek parça tahtadan oluşan sert cisimlerdi ya da ağaçtan oyulurak hazırlanan üç tahta parçasının gergi latalarıyla birleştirilmesinden oluşturuluyordu.

Duvar resimlerinde, ilk dönemlerde kullanılan tekerli taşıtların kuttörensel ve törensel amaçlarla kullanıldığı ortaya çıkar. Tanrıların ve önemli kişilerin heykellerini taşımada kullanmışlardır. Arkeologların çalışmaları sonucunda, kazılan mezarlarda tekerli taşıtların en eski kalıntılarına rastlanmıştır. Yoğun olarak savaşlarda kullanılan tekerlekli taşıtlar, ölülerle birlikte dinsel bir cenaze törenin parçası olarak onlarla gömülüyordu.

Tekerleğin gelişiminde askeri ihtiyaçların rolü büyük olmuştur. Kendilerine avantaj sağlaması amacı ile iki ve dört tekerli at arabaları, sonra da jantlı ( çubuklu ) tekerlek ortaya çıkmıştır. Savaş sırasında manevra yapabilme özelliği yüksek olan, bunun  yanı sıra diğer tekerleklere göre daha hafif ve hızlı olan jantlı tekerlekler MÖ 2000’ de  dört tekerlekli savaş arabalarında kullanılmak üzere ortaya çıkmıştır.

Tekerleğin bir diğer kullanım alanı ise ilk arkeolojik bulgularda doğrudan yer almasa bile, gündelik alanlarda kullanıldığı düşünülmektedir. Özelliklikle çiftlik işlerinde, ürünlerin ve eşyaların taşınmasında kullanıldığı varsayılmaktadır. Fakat buna rağmen tekerleğin işlevsel yönünün birinci önemde olduğu ve tarım ürünlerinin taşınmasına duyulan ihtiyaçtan dolayı, savaş arabalarının icadına vesile olmuş olabilir.

Mezoamerika  ve Mezopotomaya’ da Tekerlek

Tekerleğin icadı

Mezopotamya’ da bulunan 5000 yıllık heykel

Mezoamerika uygarlıkları yaşadıkları dönemde hiç bir uygarlık ile ilişkileri olmamasına rağmen tekerleğin işleyişini çok eski tarihlerde tam olarak biliyordu, hatta yapmış oldukları küçük heykellerde, hareket etmelerini sağlayan tekerlekler olmasına rağmen gündelik yaşamlarında, nesneleri taşıma konusunda tekerleği kullanmaya ihtiyaç duymamışlardır. Bunun nedeni yaşadıkları bölgenin topografik özellikleri ve tekerlekli araçları çekmede kullanılacak hayvanların bu duruma elverişli olmamasıdır.

Genellikle sık ağaçlara sahip ormanlara ve engebeli toprak yapısına sahip arazide, tekerlekli taşıtlar elverişli olmuyordu. Bunun yanı sıra o dönemlerde evcil büyükbaş hayvanlara sahip olmayan Mezoamerikalılıar yükleri sırtlarında taşıyarak engebeli arazide yolculuk ediyorlardı. 

MS 3. ve 7. yüzyıllar arasında ise Mezopotamya’ da ki uygarlıklar tekerli taşıtlardan vazgeçerek tekrar deveden faydalanmaya başladılar. Güçlü bir yük hayvanı olan deve, öküzden daha çok yük taşıyıp, daha hızlı hareket eder, öküze göre daha az yiyecek ve su ile çok daha uzun mesafeler katedebilirler. Develer yük taşırken engebeli arazileri kolaylıkla aşıp nehirlerin sığ yerlerinden zorlanmadan geçebilirler üstelik bunları yaparken yük arabasının fazladan ağırlığını çekmesine gerek yoktur.

Fakat ilerleyen zamanlarda Avrupalı devletlerin emperyalist düşüncelerinden dolayı tekrar bölgede kullanılmaya başlanmıştır. Tekerlek ilk icat olduğu dönemde, bir süre sonra temel ihtiyaç olmaktan çıkmıştır. Ancak batılı uygarlıkların tekerleği geliştirmesi ile ihtiyaçlar çeşitlenmiş ve vazgeçilmez bir noktaya gelmiştir.