Türkiye’de Saf Arı Irklarını Yeniden Bulmak Neden Önemli?

Tüm dünyada 28 çeşit bal arısı ırkı yaşamaktadır. Bu 28 arı ırkından beşinin anavatanı Türkiye sınırları içinde bulunmaktadır. Kafkas Arısı, Anadolu Arısı, Muğla Arısı, Suriye Arısı ve İran Arısı. Bu asil kan arı ırkları, son yüzyılda gezginci arıcılığın artması ile saf soy özelliklerini yitirmişler ve melezleşmişlerdir. Türkiye beş farklı bal arısı ırkının anavatanıyken, ülkemizde bugün saf bir ırk bulmak neredeyse imkansızdır.

Saf arı ırklarını bulmanın neden önemli olduğunu söylemeden önce arı ırklarının nasıl evrimleştiğinden bahsetmek gerekir. Bal arıları binlerce yıldır yaşadıkları çevreye göre evrimleşmişlerdir. Darwin’in doğal seçilim kavramı ile açıklanırsa, sadece çevreye uyum sağlayanlar hayatta kalmıştır. Böylece arı ırkları oluşmuştur. Binlerce yılda oluşan bu süzülme, ülkemizde gezginci arıcılığın başladığı son yüzyılda adeta çöp oldu. Arısını kamyonuna yükleyen gezginci arıcıların arıları ile, gittikleri yerin yerli arıları birbirine karışıp melezlendi. Bu durum o kadar ilerledi ki, beş saf arı ırkına ev sahipliği yapan Türkiye’de saf bir arı ırkı bulmak imkansız oldu. Yada şöyle söyleyelim: Neredeyse imkansız oldu.

Neredeyse diyorum çünkü 1998 yılında Artvin’de saf Kafkas Bal Arısı ırkı tespit edilmiş. 2012 yılında ise bu sefer Ankara’da Güdül İlçesine bağlı Taşören köyünde ise saf Anadolu Arısı bulunmuştur. ANG Vakfı önderliğinde yapılan bu çalışmalarla tekrar saf ve yerli arı ırkılarına dönüş yapılmaktadır.

Türkiye’de Bal Verimi Neden Bu Kadar Az?

Bugün Kanada’da bir kovandan elde edilen bal verimi 60 kg, Çin’de bir kovandan elde edilen bal verimi 48 kg’ken, Türkiye’de 7-8 kg’da kalmıştır. Peki neden Türkiye’de bir arı kovanından alınan bal verimi bu kadar düşüktür?

Bu durumun en büyük nedeni melezleşmiş arılardır. Melezleşmiş arılar, saf ırklar gibi verimli olamamaktadır. Hastalıklara karşı da daha korumasızdır. Arıcılık bilgi gerektiren profesyonel bir meslektir. Arıcılıkta bal verimi, arıcılık yapılan bölgenin iklim koşuluna, bitki örtüsüne büyük oranda bağlıdır. Bu yüzden bölgesine göre doğru arı ırkını seçmek bu işin temelidir ve bir kovandan alınacak bal veriminde de çok büyük farklar oluşturacaktır.

Arı satışları da yine melezleşme tehlikesini arttıran ve bal verimini azaltan önemli bir durum… Bugün İç Anadolu’nun bozkırında, Ankara’da tecrübeli bir arıcıyla konuştum. Mersin’den gelen arıların Ankara’ya uyum sağlayamadığından bahsetti. Mersin’den aldığı, büyük ihtimalle Muğla Irkı olan bal arıları Eylül ayına kadar petek çalışıyormuş. Eylül’den sonra da bala çalışıyormuş. Ama Ankara’da bal sezonunun daha Temmuz ayındayken bittiğini söyledi. Bu yüzden arıları petek yapmış, lakin bal yapamamış ve kovanlar kışın sönmüş.